نویسنده: دستی بر ایران
آیین قالی شویان؛ مشهد اردهال کاشان
هر سال، دومین جمعه مهرماه، آبهای زلال و رنگهای پرشکوه در هم میآمیزند تا یکی از شگفتانگیزترین آیینهای ایران زنده شود. آیین قالیشویان در مشهد اردهال، نه تنها یک مراسم مذهبی، بلکه جشن همبستگی و باور است؛ آیینی که ریشه در تاریخ دارد و با حضور هزاران نفر، در فضای پرشور روستاهای خاوه اردهال و فین کاشان برگزار میشود.
هنر نقالی ایرانی؛ هنر قصه گوییهای نمایشی
وقتی واژهها جان میگیرند و قصهها در صدای نقال طنینانداز میشوند، هنر نقالی متولد میشود. هنر نقالی ایرانی، فراتر از یک نمایش، آیینی است که قرنهاست روح حماسی شاهنامه فردوسی را زنده نگه داشته است. در قهوهخانههای قدیمی، میدانهای شهر یا محافل کوچک، نقال با حرکات نمایشی، صدایی پرطنین و گاه با استفاده از ابزار ساده، شنونده را به دنیای رستم، سهراب و اسفندیار میبرد.
مهارت لنج سازی و لنج رانی؛ سنتی در خلیج فارس
صدای چکش بر چوب، بوی صمغ، و چشمهایی که به ستارهها میدوزند تا راه پیدا کنند. در گوشهای از جنوب ایران، جایی که دریا و زندگی به هم گره خوردهاند، مهارت لنجسازی و لنجرانی ایرانی هنوز زنده است؛ نه در کتابها، بلکه در کارگاههای گرم بندر، در دل موج، در بادهایی که هرکدام نامی دارند و در مردانی که با نگاه به آسمان، مسیر را پیدا میکنند.
زیارت ارامنه در کلیسای تادئوس؛ آئینها
آنجا که سنگهای سیاه و سفید قرهکلیسا با تاریخ و ایمان درآمیختهاند، آیینی جریان دارد که قرنهاست پایدار مانده است. زیارت ارامنه در کلیسای تادئوس مقدس نهتنها یک مراسم مذهبی، بلکه میراثی زنده از همزیستی فرهنگی در شمالغرب ایران است. این مراسم با شکوه، هر ساله در تابستان با حضور هزاران زائر برگزار میشود و روح معنویت را در فضای این کلیسای باستانی زنده میکند.
مهارت های سنتی ساختن و نواختن دوتار ایرانی
ساز دوتار، قصهگوست؛ نه با واژه، بلکه با زخمههایی که از دل تاریخ برمیآید. این ساز دو سیمی، صدایی دارد که سالهاست در کوهستانهای خراسان و دشتهای ترکمنستان طنینانداز است. برای مردمانش، دوتار تنها یک ابزار موسیقی نیست؛ زبان خاطرهها، روایت اسطورهها و همراه لحظههای تنهایی است.
مهارت های ساختن و نواختن کمانچه
هر سازی که از دل تاریخ برمیخیزد، حامل یک فرهنگ است؛ و کمانچه، ساز قصهگوی ایران است. قرنها پیش، صدای کمانچه در تالارهای دربار صفوی و قاجار طنینانداز بود؛ سازی که نهتنها روح موسیقی سنتی ایرانی را شکل داد، بلکه در کنار آواز، روایتگر داستان ملت شد. این ساز که در دسته سازهای زهی و آرشهای جای میگیرد، هنوز هم در دل موسیقی نواحی و موسیقی کلاسیک ایرانی حضوری پررنگ دارد.
چوگان (پولو)، بازی سوارکاری ایرانیان باستان
چوگان فقط یک بازی نیست؛ نمایشی از سرعت، هوش و هماهنگی است. وقتی سوارکاران بر اسبهای قدرتمند خود میتازند و چوبهای بلندشان با توپ تماس پیدا میکند، هیجان میدان با موسیقی درهم میآمیزد. این بازی، قرنهاست که ضربان قلب ایرانیان را تندتر کرده و امروز هم همان شور و شکوه را دارد.
پرورش کرم ابریشم؛ میراث فرهنگی ناملموس ایران در لیست یونسکو
یک رشته نازک میتواند جهانی از هنر را خلق کند. این هنر ظریف نتیجهی پرورش کرم ابریشم یا نوغانداری است؛ فعالیتی که ریشه در تاریخ ایران دارد و هنوز هم در کنار کشاورزی، بخشی از اقتصاد روستایی را زنده نگه میدارد. کوتاه بودن دوره پرورش و نیاز به سرمایه اندک، این حرفه را به منبع درآمدی ارزشمند برای کشاورزان تبدیل کرده است.
هنر خطاطی ایرانی (خوشنویسی)؛ ثبت جهانی آن
وقتی کلمات، لباس زیبایی میپوشند، هنر خطاطی ایرانی متولد میشود ؛ یکی از اصیلترین جلوههای فرهنگ ایرانی برخاسته از دل معنویت و زیباییشناسی است. خطاطی یا خوشنویسی نهتنها ابزاری برای نوشتن، بلکه هنری برای بیان روح و اندیشه ایرانی است. اهمیت این هنر چنان بوده که قرآن کریم در آیات خود بر ارزش قلم و نوشتن تأکید کرده و همین، جایگاه خوشنویسی را در فرهنگ اسلامی تثبیت کرده است.
