منوچهر برون، نویسنده و فیلمساز در یادداشتی نوشت: در میان آثار منتشر شده درباره تاریخ محلی خوزستان، کتاب «قلعهتل» به کوشش مرتضی امامی و سودابه زنگنه را میتوان اثری ارزشمند و درخور توجه دانست؛ کتابی که با نگاهی مستند، پژوهشمحور و در عین حال روایتگر، بخشی از تاریخ کمتر شناختهشده خوزستان و سرزمین بختیاری را به تصویر میکشد.
این اثر نشان میدهد که تاریخ، تنها در پایتختها و شهرهای بزرگ شکل نگرفته، بلکه در شهرهای کوچک و مناطق محلی نیز ریشههایی عمیق و تمدنی نهفته است که شناخت آنها برای تکمیل تاریخ ایران ضروری است.
یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب، توجه به پیشینه باستانی قلعهتل است. نویسندگان با استناد به منابع تاریخی و یافتههای باستانشناسی، قدمت این منطقه را به تمدن باشکوه ایلام پیوند میدهند و با معرفی سنگنگاره ایلامی و تحلیل جایگاه آن، اثبات میکنند که قلعهتل تنها یک شهر امروزی نیست، بلکه بخشی از حافظه سه هزار ساله تمدن ایرانزمین است.
کتاب در ادامه با نگاهی دقیق، تاریخ قلعهتل را در دوره قاجار و نقش آن در حکومت محمدتقیخان کیانارثی و دیگر خوانین بختیاری بررسی میکند. این بخش، تنها روایت زندگی چند حاکم نیست، بلکه تصویری روشن از ساختار سیاسی، اجتماعی و نظام ایلی بختیاری ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه یک قلعه به مرکز تصمیمگیری، مقاومت و اداره بخش مهمی از سرزمین بختیاری تبدیل شده بود.
از دیگر امتیازهای اثر، بهرهگیری گسترده از سفرنامههای جهانگردان ایرانی و اروپایی است. روایتهای هنری لایارد، دوبد، راولینسون، بابن، هوسه و دیگر سیاحان، فضای تاریخی قلعهتل را از قالب روایتهای خشک تاریخی خارج کرده و آن را به تصویری زنده و ملموس تبدیل کردهاند. خواننده همراه با این سفرنامهها، معماری قلعه، شیوه زندگی مردم، آداب و رسوم، پوشش بختیاری و حتی طبیعت منطقه را با چشمان سیاحان قرن نوزدهم مشاهده میکند. این شیوه، بر جذابیت علمی و ادبی کتاب افزوده است.
از منظر ادبی، زبان کتاب روان، صمیمی و به دور از پیچیدگیهای رایج متون دانشگاهی است. نویسندگان تلاش کردهاند میان دقت علمی و جذابیت روایت تعادل برقرار کنند؛ موضوعی که سبب شده کتاب علاوه بر پژوهشگران، برای علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ بختیاری نیز خواندنی باشد.
با این حال، این اثر را باید آغاز راه دانست، نه پایان آن. گستردگی پیشینه تاریخی قلعهتل و ظرفیتهای باستانشناسی منطقه، ایجاب میکند پژوهشهای بیشتری درباره معماری قلعه، کاوشهای میدانی، سفالینهها، کتیبهها، تاریخ اجتماعی مردم و نقش این منطقه در تحولات سیاسی جنوب غرب ایران انجام شود. خود کتاب نیز با طرح پرسشهای تازه، پژوهشگران جوان را به ادامه این مسیر دعوت میکند.
در مجموع، «قلعهتل» اثری فراتر از یک کتاب تاریخ محلی است. این کتاب، سندی برای حفظ هویت فرهنگی و تاریخی بخشی از ایران است؛ هویتی که در سایه گذر زمان و کمتوجهی، در معرض فراموشی قرار گرفته است. نویسندگان با گردآوری اسناد، روایتها و منابع معتبر، نه تنها تاریخ یک شهر، بلکه بخشی از حافظه جمعی مردم بختیاری را ثبت کردهاند.
بیتردید انتشار چنین آثاری، گامی مؤثر در شناخت بهتر تاریخ خوزستان، تمدن ایلام، فرهنگ بختیاری و میراث ارزشمند ایران است. «قلعهتل» یادآور این حقیقت است که هر شهر تاریخی، کتابی گشوده از گذشته است و هر سنگ، هر نقش و هر قلعه، روایتی ناگفته از هویت این سرزمین را در دل خود حفظ کرده است.
انتهای پیام/
