نمایش
باغهای ایرانی با الگوهای ویژهای مانند حوض مرکزی، محورهای متقارن درختکاری و کوشک شاخص شناخته میشوند. «باغ ایرانی تهران» نیز از همین سنت پیروی میکند؛ باغی تاریخی در محله ده ونک که ریشهاش به روزگار قاجار میرسد. امروز این محوطه با امکانات رفاهی و تفریحی متعدد، به یکی از پاتوقهای محبوب تهرانیها بدل شده است. اگر میخواهید با جزئیات آن و چند جای دیدنی اطرافش آشنا شوید، این مطلب راهنمای شماست.
روایت شکلگیری باغ ایرانی تهران
در ده ونک تهران، املاک خاندان سیاسی «میرزا حسنخان مستوفیالممالک» قرار داشت؛ خانوادهای اثرگذار در دوران قاجار که بخش بزرگی از اراضی این محله را در اختیار داشتند. پدر او زمینها را از ناصرالدینشاه خرید و با حفر قنوات متعدد، ده ونک را رونق داد؛ باغی که امروز به «باغ ایرانی تهران» میشناسیم، بخشی از همان آبادی بود.
این مجموعه در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ثبت شد. سپس شهرداری تهران باغ را خرید، بناهایش را سامان داد و آن را به یک مقصد گردشگری عمومی تبدیل کرد.
نام «مهندس علیمحمد مختاری» بر سردر باغ دیده میشود؛ کسی که با الهام از سنت باغسازی ایرانی، مجموعه را با مؤلفههایی چون تقارن هندسی، حوض میانی، آبراهها و فوارهها، سردرهای قوسی، پنجرههای مشبک و درختان سرو و کاج کهنسال طراحی و احیا کرد. به پاس این تلاشها نام او بر ورودی نقش بسته است.
خصوصیات شاخص باغ
باغ ایرانی تهران حدود ۳۰ هزار مترمربع وسعت دارد که نزدیک به ۲۰ هزار مترمربع آن فضای سبز است. ردیفی از درختان چنار، سرو، نارون، زبانگنجشک، اقاقیا و گونههای میوه مانند گردو، توت، انار و خرمالو—بعضاً با قدمت ۱۵۰ تا ۲۵۰ سال—در محوطه دیده میشود. حوض بزرگ مرکزی نیز امضای آشنای باغهای ایرانی است.
درون باغ یازده پهنه موضوعی با نامهای بیکرانگی، طبیعت، شعر، باغِ درون، بهشت یک، بهشت دو، تنهایی، آرامش، دورنگ، خاطره و اسطوره تعریف شده که هر یک در امتداد دو محور «سروستان» و «چنارستان» قرار میگیرند.
شناخت قسمتهای مختلف باغ
در طرح کلی مجموعه، فضاهای متنوعی پیشبینی شده است که در ادامه میآیند:
ورودیهها
سه ورودی برای باغ تعبیه شده است؛ اصلی در ضلع جنوبی و دو ورودی فرعی در شرق و غرب. نماهای آجری، سازههای مشبک و لوسترهای سبزرنگ، ورودیها را چشمگیر کردهاند.
آبنماها، فوارهها و جویها
نخستین تصویر پس از گذر از درب، حوض مربعی شکل مرکزی با فوارههاست. در بخشهای دیگر نیز آبنما و فواره برای آبیاری و زیبایی کار شده و جویها آب را در محورهای باغ میگردانند تا در نهایت به حوض میانی بریزند.
کوشک اصلی
پس از گذر از محورها و حوض، نگاهها به کوشک ضلع شمالی میافتد؛ بنایی که زمانی رستوران و کافه بود. بعدها بخشی از آن به کتابخانه اهدایی رهبر ایران (آیتالله خامنهای) اختصاص یافت و بخش دیگر کاربری اداری پیدا کرد.
تاق میانی باغ
مقابل کوشک و کنار حوض بزرگ، تاقی با الگوی معماری ایرانی ساخته شده که امروز به یکی از محبوبترین سوژههای عکاسی بازدیدکنندگان بدل شده است.
کتابخانهها
دو کتابخانه مجزا برای بانوان و آقایان در نظر گرفته شده است؛ کتابخانه آقایان در کوشک اصلی و کتابخانه بانوان در بنایی کوچک در محوطه باغ قرار دارد.
امکانات تفریحی
کاربری امروزی باغ، تفریحی و عمومی است؛ بنابراین طیفی از امکانات رفاهی در آن فراهم شده که برخیشان عبارتاند از:
محوطه بازی کودکان
بخشی از باغ با تجهیزاتی مانند تاب و سرسره به زمین بازی کودکان اختصاص یافته تا ضمن تجربه فضای تاریخی، سرگرمی ایمن داشته باشند.
فضای ورزش بزرگسالان
در ضلع غربی، وسایل ورزشی برای پینگپنگ، والیبال، بسکتبال، فوتبال و بدنسازی جانمایی شده است.
آلاچیقها و نشیمنها
برای دورهمیهای خانوادگی آلاچیقهای متعددی تعبیه شده؛ بهتر است برای نشستن، زیرانداز همراه داشته باشید.
کافه و رستوران
کافه و رستورانهایی که زمانی داخل باغ فعال بودند، اکنون به اطراف مجموعه منتقل شدهاند. یک دکه کوچک در محوطه نوشیدنیهای گرم و تنقلات عرضه میکند.
نمازخانه و سرویسها
نمازخانه و سرویسهای بهداشتی در دسترس هستند و برخی سرویسها برای افراد کمتوان مناسبسازی شدهاند.
جشن لالهها در باغ ایرانی
گونههای گیاهی متنوع باغ، جلوههای گوناگونی میآفرینند. بخش ویژهای نیز به کشت لاله—از گیاهان بومی ایران—اختصاص یافته که از اواخر فروردین تا اواخر اردیبهشت گل میدهد. در همین بازه هر سال «جشنواره گل لاله» برگزار میشود تا این چشمانداز تماشایی از یاد نرود.
گیاهان و پرندگان باغ
در این محوطه با پوشش گیاهی و جانوری دلنشینی روبهرو میشوید:
- پوشش گیاهی: برگبو، زرشک، شیرخشت، مورد، پیراکانتا، انواع رز و نسترن، بوتههای دائمی و فصلی مانند لاله، شمعدانی، نرگس و بنفشه.
- پوشش جانوری: پرندگان شهری از جمله طوطی، مرغ مینا و دارکوب.
چهره باغ در چهار فصل
اقلیم چهارفصل ایران باعث شده باغها در هر فصل، روایت بصری تازهای داشته باشند. باغ ایرانی تهران هم در بهارِ شکوفهباران، تابستانِ پُرميوه، پاییزِ هزاررنگ و زمستانِ سپیدپوش، چهرههایی متفاوت و تماشایی به نمایش میگذارد؛ ترکیبی از طبیعت و معماری که هر بار تجربهای نو میسازد.
نشانی و راههای دسترسی
این باغ در خیابان شیخبهایی و قلبِ محله تاریخی ده ونک قرار دارد و با شیوههای مختلف حملونقل میتوان به آن رسید:
با خودروی شخصی
به بزرگراه کردستان بروید و وارد خیابان رشید یاسمی شوید. مسیر را تا خیابان صابری ادامه دهید و از آنجا به باغ برسید.
توجه داشته باشید باغ پارکینگ اختصاصی ندارد؛ از پارکینگهای کوچه قوامپور یا خیابان فرعی یازدهم استفاده کنید.
با تاکسی
خود را به میدان ونک برسانید و از تاکسیهای خطی برای ادامه مسیر استفاده کنید؛ کافی است مقصد را بدانید.
با اتوبوس
مسیر مستقیم اتوبوس از میدان ونک تا باغ وجود ندارد؛ اما میتوانید با خطوط عادی یا بیآرتی به میدان ونک برسید و از آنجا تاکسی بگیرید.
با مترو
با خط یک مترو به ایستگاه حقانی بروید، از ایستگاه خارج شوید و با تاکسی به میدان ونک و سپس تا باغ ادامه مسیر دهید.
جاهای دیدنی نزدیک باغ ایرانی تهران
پس از گردش در باغ، میتوانید سری هم به اطراف بزنید. در حوالی مجموعه این مکانها قرار دارند:
- پارک ملت؛
- مجتمع فرهنگی موزهای سردار آسمانی؛
- سینمای اریکه ایرانیان؛
- پارک آبوآتش؛
- برج میلاد؛
- نمایشگاه بینالمللی تهران.
گذری کوتاه بر باغهای ایرانی
بهطور کلی باغهای ایرانی در دو دسته «باغ-آرامگاه» و «باغِ کوشک» قرار میگیرند. باغهای آرامگاهی معمولاً با طرحهای هشتضلعی، سروهای نمادین و حوض مرکزی شناخته میشوند؛ کاشیکاری و سنگازارهها نیز انعکاس درختان و آسمان را در آب تکرار میکند تا تصویری از بهشت بسازد. آرامگاه کورش در پاسارگاد و آرامگاه کریمخان زند نمونههای شاخص این الگو هستند.
در «باغِ کوشک»، بنای باشکوهی—عموماً در شمال محوطه—شاخصترین عنصر است؛ جایی برای پذیراییهای رسمی، جشنها و گاه اقامت تابستانی شاهان. با این تعریف، باغ ایرانی تهران در دسته باغهای کوشک جای میگیرد.
چند ویژگی مشترک در اغلب باغ-کوشکها دیده میشود:
- وسعت دید و شفافیت: کوشک—چه در مرکز و چه در انتهای باغ—از سردر ورودی قابل مشاهده است؛
- درختکاری بلند در پیرامون: برای ایجاد محرمیت، ردیف درختان بلند در امتداد دیوارها کاشته میشود تا حیاط از بیرون دیده نشود؛
- تنوع گونهها و حضور آب: کاشت درختان متنوع و جریان آب، باغ را در چهار فصل زنده و چشمنواز نگه میدارد.
از سوی دیگر، ساختار کلی باغهای ایرانی با یکی از این چهار نظام هندسی تعریف میشود:
- نظام شطرنجی: محور اصلی ارجحیت ندارد؛ نمونه: باغ فرحآباد/هزارجریب؛
- نظام محورگرا: الگوی غالب با محور ورودی تا کوشکِ مرتفع؛ نمونه: باغ ایرانی تهران و باغ شازده ماهان؛
- نظام مرکزگرا: کوشک بهعنوان عنصر شاخص در مرکز؛
- نظام نهقسمتی: نمونه مشهور: باغ مزار همایون در هند.
درک مفهومی باغ ایرانی، حرکت از تاریکی به روشنایی است؛ محوری از آب، هندسه دقیق و تضاد آگاهانه با محیط بیرونی که این معنا را تقویت میکند.
چرا باغ ایرانی تهران نمونهای تمامعیار است؟
تهران پر از باغهای کهن از دورههای مختلف تاریخی است. در این میان، «باغ ایرانی تهران» مجموعهای است که بیشتر عناصر باغسازی ایرانی را یکجا دارد و امروز به مقصدی تفریحی برای گذران ساعتها وقت خوش تبدیل شده است. هنگام بازدید، کتابخانه باغ را هم از دست ندهید؛ خواندن کتاب در فضای سبزِ آراسته، لطف دیگری دارد.
موقعیت باغ ایرانی تهران
این باغ در خیابان شیخبهایی و محله قدیمی ده ونک واقع شده است. نشانی دقیق را در نقشه زیر خواهید دید:
سؤالات پرتکرار در مورد باغ ایرانی تهران
ابتدا پاسخ پرسشهای زیر را ببینید؛ اگر سؤال دیگری داشتید در بخش دیدگاهها مطرح کنید تا پاسخ دهیم.
آیا امکان رفتن به باغ ایرانی تهران با مترو وجود دارد؟
بله؛ با خط یک مترو به ایستگاه حقانی بروید و ادامه مسیر را با تاکسی تا میدان ونک و سپس باغ طی کنید.
منظرهی باغ ایرانی تهران در پاییز چگونه میباشد؟
پاییز باغ، سرشار از رنگهای گرم و تماشایی است و شاید چشمنوازترین فصلِ بازدید باشد.
آیا در باغ ایرانی کافه وجود دارد؟
کافه و رستورانهای داخل باغ در حال حاضر به بیرون محوطه منتقل شدهاند؛ در عوض دکهای کوچک نوشیدنی و تنقلات عرضه میکند.
زمان برگزاری جشنواره گل لاله در باغ ایرانی تهران چه موقع است؟
معمولاً از اواخر فروردین تا اواخر اردیبهشت، همزمان با شکوفایی لالهها، جشنواره برگزار میشود.
ورودی باغ ایرانی تهران کجاست؟
ورودی اصلی در ضلع جنوبی قرار دارد و دو ورودی فرعی در شرق و غرب تعبیه شدهاند.
