روستای چوپانان؛ جواهری در دل کویر مرکزی ایران

روستای چوپانان از دیدنی های نایین در استان اصفهان است که به دلیل خانه های خشتی مجهز به بادگیر، میان علاقه مندان سفر بسیار شناخته شده است. این آبادی به نظم مثال زدنی معابر و ساخت و سازهایش معروف شده و از آن با عنوان منظم ترین روستای خشتی دنیا یاد می کنند. جالب اینکه بسیاری از بناها با خاک سرخ بالا آمده اند.

افزون بر این، عبور مسیر اصلی اصفهان به مشهد از حوالی آبادی و وجود خدماتی چون خانه بهداشت و مخابرات، نام چوپانان را بر سر زبان ها انداخته است. این روستا از آبادی های جوان اصفهان به شمار می رود و در کنار جاذبه های نایین مانند پناهگاه حیات وحش عباس آباد قابل بازدید است.

اگر با خواندن این معرفی، هوس دیدن چوپانان به سرتان زده، کمی دست نگه دارید. در ادامه، پیش از جمع کردن چمدان، اطلاعات کامل تری از این مقصد به دست می آورید.

گذشته و پیدایش روستای چوپانان اصفهان

چوپانان از آبادی های تازه شهر نایین است که در سال ۱۲۸۰ خورشیدی بنا شده و به روایت جغرافی دان سوئدی، سون هین، تاریخ آغاز آن ۱۲۸۲ خورشیدی هم ذکر شده است. پیش از شکل گیری آبادی، تنها چاهی برای استفاده چوپانان، ساربانان و گله داران در این ناحیه وجود داشت تا چهارپایان مانند گوسفند و شتر را آب دهند.

در سال ۱۲۸۰، چند تن از چوپان ها به حفر قنات همت کردند. قنات به پشتوانه همان چاه هر روز پر آب تر شد و همین ذهن شان را به سمت آبیاری زمین های کشاورزی برد. به دنبال آن، ساخت خانه ها در پیرامون قنات آغاز شد و هسته اصلی روستا شکل گرفت. بناها با خاک سرخ بالا آمدند و همانند خانه های کهن کویری، بادگیرهایی بر بام ها نشست تا فضای داخلی خنک بماند.

طرح کلی بافت از بالا، شبیه صفحه شطرنج دیده می شود؛ هیچ کوچه بن بست ندارد و از میان گذرها، انتهای آبادی در سمت شرق و غرب به چشم می آید.

بنیان گذاران چوپانان اهل انارک بودند. پیشه پیشین شان باربری با شتر از جنوب کشور به تهران بود اما با هرج و مرج های دوره قاجار در پایتخت، این کار را کنار گذاشتند و به کشاورزی روی آوردند.

کشت ها و باغ های روستا

اندکی دورتر از خانه ها، مزرعه های فراوانی دیده می شود. اهالی با کشت گندم، جو، خربزه، هندوانه و یونجه امرار معاش می کنند. باغ های پسته، انار و زردآلو نیز در اختیار دارند و نخل های خرما در گوشه و کنار آبادی به چشم می آید.

گونه های گیاهی در چوپانان

پیرامون مزارع و باغ ها، تپه ها و بیابان هایی قرار دارد که گیاهان خودرو در آنها رشد می کنند. بخشی از این گیاهان مصرف دارویی محلی دارند. نمونه هایی از آنها عبارتند از:

• بادام کوهی، ریواس، انغوزه، تخمه سرخو، آویشن، اسطوخودوس، شیرین بیان، کاماهاش و گون یا کتیرا.

حیات وحش و جانوران منطقه

در چوپانان گونه های جانوری متنوعی زیست می کنند. تا چند سال پیش، پیش از سال ۱۴۰۳، گله های بز کوهی و آهو فراوان بودند اما به دلیل شکار بی رویه تعدادشان کاهش یافت. به طور کلی، جانوران مشاهده شده در این ناحیه شامل موارد زیر است:

پیوند چوپانان با کویر مصر

از دیدنی های اطراف چوپانان، «ماسه زارهای ریگ جن» است که در میانه آنها کویری رازآلود به نام کویر مصر جا گرفته. این کویر با تپه های شنی طلایی، چندضلعی های نمکی و آسمان پرستاره شب، محبوبیت فراوانی دارد. گردشگران معمولا با کرایه شتر از اهالی، راهی کویر و ماسه زارها می شوند.

بسیاری هنگام حضور در کویر مصر تا لحظه غروب می مانند و با تاریکی آسمان، رقص ستاره ها را تماشا می کنند. در این پهنه، امکان دیدن کهکشان راه شیری با وضوحی چشمگیر فراهم است.

اقامتگاه ها و ماندگاری در چوپانان

تا پاییز ۱۴۰۳، هتلی در خود روستا احداث نشده است. بنابراین مسافران معمولا در خانه های محلی اقامت می کنند که تجربه ای دلنشین و حمایتی از اقتصاد بومی است.

گزینه دیگر، برپا کردن چادر در کویر اطراف است. با توجه به آب و هوای معتدل نیمه نخست سال، کمپ زدن نیز طرفدار دارد.

وسایل ضروری برای سفر

پیش از حرکت به سمت چوپانان، از سلامت خودرو مطمئن شوید و این تجهیزات را همراه داشته باشید:

• آب آشامیدنی و خوراکی خشک مانند بیسکویت؛
• نقشه و قطب نما برای یافتن مسیر در کویر اطراف؛
• لباس و کفش اضافه؛
• دوربین برای ثبت کویر و جاذبه های روستا.

دیدنی های شاخص چوپانان

این آبادی جاذبه های متعددی برای بازدید دارد که برخی از آنها عبارتند از:

آرامگاه امامزاده سید جلال الدین

بانی ساخت این زیارتگاه محمدحسین نظریان بوده است. روایت شده پیش از ساخت، چندین بار در خواب دیده که نوری از آسمان بر محل کنونی می تابد و ندایی او را به ساخت زیارتگاهی به نیت فرزند یکی از امامان دعوت می کند. او که معمار بوده با یاری مردم، آرامگاه امامزاده سید جلال الدین را بنا می کند و بعدها بنا توسعه می یابد.

دشت شن های روان ریگ جن

در شمال چوپانان، پهنه ای از شن های روان گسترده است که به ریگ های روان ریگ جن شهرت دارد و یادآور شنزارهای صحرای عربستان و آفریقاست. این پدیده از نمک و ماسه شکل گرفته و در بخش هایی به صورت باتلاق دیده می شود. بنابراین بدون راهنمای محلی، خطر گیر افتادن وجود دارد.

گذشته ها، وقتی مردم در این باتلاق ها گرفتار می شدند، گمان می کردند نیروهای ناشناخته باعث آن هستند و به همین سبب نام ریگ جن بر آن گذاشته شد.

در سال های اخیر و پیش از ۱۴۰۳، اداره منابع طبیعی و جنگلبانی با کاشت بوته های تاق برای مهار شن های روان اقدام کرده است؛ همین موضوع چهره ای سبزتر به اطراف آبادی داده است.

خدمات بهداشتی و درمانی

در چوپانان یک مرکز بهداشت و درمان زیر نظر شبکه بهداشت نایین فعال است و امور درمانی اهالی را پیگیری می کند. علاوه بر آن، پایگاه اورژانس جاده ای نیز به شکل شبانه روزی حوادث محورهای پیرامونی را پوشش می دهد.

راه ها و دسترسی ها

به سبب اهمیت روستا، مسیرهای ارتباطی آن تقویت شده است. راه پرتردد اصفهان به مشهد از اطراف روستا عبور می کند. همچنین جاده های اردکان به چوپانان، مسیرهای ارتباطی روستا با مزارع، راه چوپانان به عباس آباد و نیز مسیرهای چوپانان به آشتیان و حجت آباد رفت و آمد را آسان کرده اند.

دفتر پست و مخابرات در روستا دایر است تا ارسال مرسولات و برقراری تماس برای ساکنان میسر باشد. بیشتر خانه ها تلفن ثابت دارند و دکل های اپراتورهای همراه نیز در منطقه نصب شده است.

ویدیو و عکس روستای چوپانان اصفهان

در ادامه، برای آشنایی نزدیک تر با حال و هوای این مقصد، ویدیو و تصاویری از چوپانان را می بینید:

چوپانان؛ آبادی خشتی با طرحی یکتا

روستاها به سبب آب و هوای پاک و معتدل، همیشه مقصدی خواستنی برای سفرند. چوپانان علاوه بر این ویژگی، با بافت خشتی خاص خود شناخته می شود. کویر زیبای پیرامون هم فضای تماشای آسمان پرستاره شب را فراهم می کند. «دستی بر ایران» پیشنهاد می کند برای دیدن این همه زیبایی برنامه ای بچینید؛ توصیفش در واژه ها نمی گنجد.

نشانی و جایگاه روستای چوپانان

این روستا در استان اصفهان و در کیلومتر ۹۵ بخش انارک از توابع نایین قرار دارد. موقعیت دقیق را در نقشه زیر ببینید:

سوالات پرتکرار درباره روستای چوپانان

پرسش و پاسخ های زیر را مرور کنید و اگر سوال دیگری داشتید برای ما بنویسید. به زودی پاسخ می دهیم.