موزه باستان شناسی جیرفت و یافته‌های تپه‌های باستانی جیرفت

موزه باستان شناسی جیرفت مجموعه ای تاریخی است که بخش مهمی از میراث پنج هزار ساله این منطقه را نگهداری می کند و از جاذبه های دیدنی شهر به شمار می آید. با بازدید از vitrin های این موزه، می توان رد زندگی و فرهنگ مردمان گذشته را بهتر دنبال کرد. در ادامه مروری کوتاه بر پیشینه بنا و آثار شاخص آن خواهیم داشت؛ هرچند تماشای حضوری موزه اثرگذاری دیگری دارد.

روایت شکل‌گیری موزه باستان‌شناسی جیرفت

ماجرای کشف آثار کهن جیرفت شنیدنی است. روزی یکی از کشاورزان هنگام شخم زدن زمین خود در جیرفت به کاسه ای برخورد که توجهش را جلب کرد. با کندن بیشتر، گورستانی متعلق به پنج هزار سال پیش نمایان شد.

خبر کشفیات خیلی زود در روستا پیچید و قاچاقچیان آثار تاریخی وارد ماجرا شدند و اشیا را به کشورهای همسایه می بردند. این رویداد حدود یک سال و نیم ادامه داشت تا اینکه حمیده چوبک، باستان شناس، برای کاوش تپه تاریخی کنار صندل در حاشیه هلیل رود به جیرفت رفت و از این رخداد باخبر شد. او برای ساماندهی کاوش های جیرفت از یوسف مجیدزاده، باستان شناس شناخته شده مقیم فرانسه، دعوت کرد و مسئولیت پژوهش میدانی را به او سپرد.

با حضور آقای مجیدزاده، دست قاچاقچیان کوتاه شد. او که سرپرست اصلی کاوش ها بود، با پیگیری های مستمر توانست 18 شیء تاریخی را از یک حراجی در انگلستان بازپس گیرد. این مجموعه شامل 2 کوزه، 5 جام، 3 وزنه، 1 ظرف باستانی، 1 كاسه ارزشمند و 6 گلدان بود.

معماری بنا و گنجینه‌های به‌نمایش‌گذاشته‌شده

بنای موزه باستان شناسی جیرفت سفید رنگ است و دو ستون بلند و شاخص دارد که با چند پله به ورودی می رسد. در این مجموعه حدود 1000 قلم شیء ارزشمند نگهداری می شود که بیشتر آنها به هزاره سوم پیش از میلاد و بخشی نیز به دوران پس از اسلام مربوط است.

میان همه آثار، حدود 300 قلم به ظروف سنگی منقوش با برجستگی ها و گاهی مرصع کاری اختصاص دارد. نقش انسان، جانوران و موجودات اسطوره ای روی بسیاری از این ظروف دیده می شود.

بخش بزرگی از این ظروف با سنگی به نام سنگ صابون تراشیده شده اند؛ چرا که یکی از صنایع اصلی مردمان تمدن جیرفت، کنده کاری روی این سنگ بوده است. در این نقش ها از تصویر انسان، بز، گوسفند، نخل، مار و عقرب فراوان استفاده شده و در برخی نمونه ها ترکیب چند حیوان به صورت در هم تنیده دیده می شود که چیدمان دقیق آنها نیازمند محاسبات پیچیده بوده است.

در کنار اینها، اشیای متنوعی از سنگ لاجورد نیز در موزه نگهداری می شود. به عنوان نمونه می توان اشاره کرد:

• عقاب و نقوش هندسی با پیکرک های انسانی و حیوانی، نقش شیر با سر انسان، و مهرهای مسطح و استوانه ای با نقشمایه های انسان.

از نکات جالب در آثار به نمایش درآمده، شیوه سنگ نشانی چشم هاست؛ چشم جانوران وحشی و گوشتخوار مانند عقاب، مار، پلنگ و شیر به صورت دایره ای کار شده اما چشم انسان و جانوران اهلی و گیاهخوار مانند بزکوهی و گاو بیشتر به شکل بیضی است.

برای سنگ نشانی چشم ها از مرمر، آهک سفید یا فیروزه بهره گرفته اند. در نمونه ای مربوط به پلنگ، سفیدی چشم با سنگی به نام افرا و بخش تیره با فیروزه کار شده است.

گاه بخش هایی از لباس یا اندام نقش ها نیز با سنگ های قیمتی کار شده و آویزهای فیروزه با اشکال هندسی دور گردن برخی پیکره ها دیده می شود. به نظر می رسد استفاده از سنگ های قیمتی کارکردی آیینی داشته و برای محافظت و تسلط بر مارها و دفع حیوانات وحشی به کار می رفته؛ باوری که هنوز هم میان برخی مردم جیرفت رواج دارد.

علاوه بر این موارد، در موزه اشیای دیگری نیز به نمایش درآمده که از جمله آنها می توان به گزینه های زیر اشاره کرد:

• 500 شیء و ظرف کنده کاری شده با نقش های پیچیده انسان، جانوران و موجودات اسطوره ای
• تندیس های مرمری انسان و جانوران
• مجسمه های مفرغی
• سفال های منقوش و ساده

میان تندیس های موزه، اثری با عنوان «انسان عقرب» بیش از دیگران مشهور است؛ پیکره ای با سر انسان و دمی شبیه عقرب که از شناخته شده ترین آثار مجموعه به شمار می رود.

آشنایی بیشتر با موزه باستان‌شناسی جیرفت

در موزه باستان شناسی جیرفت مجموعه ای متنوع از آثار تمدن کهن این سرزمین گرد آمده که توجه گردشگران را جلب می کند. به همین دلیل، بسیاری از مسافران در قالب تورهای ایرانگردی راهی جیرفت می شوند. «دستی بر ایران» ضمن معرفی این موزه و سایر دیدنی های منطقه، یادآور می شود که اصول گردشگری مسئولانه را رعایت کنیم.

موقعیت و نشانی موزه باستان‌شناسی جیرفت

شهر جیرفت در جنوب استان کرمان قرار دارد و موزه باستان شناسی آن در بلوار هلیل، پارک دلیری واقع شده است. موقعیت دقیق این موزه را در ادامه مشاهده می کنید:

سؤالات پرتکرار درباره موزه باستان‌شناسی جیرفت

اگر سوال دیگری دارید، در بخش دیدگاه های همین مطلب بپرسید تا پاسخ داده شود.