از گذشتههای دور، طلا بهعنوان فلزی بینظیر و ارزشمند شناخته میشد. اینکاها آن را عرق یا اشک خدایان و مصریان گوشت خدایان مینامیدند که نشاندهنده جایگاه والا و تقدس این فلز در فرهنگهای باستانی است. با دوام و درخشندگی خیرهکننده، طلا همواره نمادی از قدرت، ثروت و منزلت عالی محسوب میشود و در معماری و هنر، برای برجسته کردن شکوه و تقدس بهکار میرود. تاریخچه پر افتخار و اهمیت نمادین آن، طلا را به یکی از شاخصترین عناصر در معماری و جاذبههای گردشگری تبدیل کرده است.
جاذبههای گردشگری ساختهشده از طلا
طلا از دیرباز نقش مهمی در تزئین بناهای شاخص داشته و حتی در معماری مدرن نیز جایگاه ویژهای دارد؛ اما چرا معماران و هنرمندان بهجای استفاده مستقیم از طلا به عنوان مصالح اصلی، آن را بهصورت پوشش یا ورق به کار میبرند؟ دلیل اصلی، قیمت بالا و نرمی ذاتی طلاست. این فلز برای تحمل وزن سازههای سنگین مناسب نیست و به تنهایی نمیتواند استحکام لازم را فراهم کند.
به همین دلیل، طلا معمولاً بهصورت ورقهای نازک روی سطوح مقاومتر مانند سنگ یا چوب استفاده میشود. این روش علاوه بر ایجاد جلوهای جذاب و چشمگیر، دوام بالایی نیز دارد و به بنا ظاهری فاخر و با شکوه میبخشد. ورق طلا ، در طول زمان، اغلب دوام بیشتری نسبت به رنگآمیزی معمولی دارد و نقش محافظتی نیز ایفا میکند.
پاگودای شوداگون در میانمار
معبد طلایی شوداگون که در شهر یانگون میانمار قرار دارد، بهعنوان مهمترین و مقدسترین زیارتگاه بوداییان این کشور شناخته میشود. این بنای باشکوه بر فراز تپه سینگوتارا ساخته شده و بیش از ۲۵ قرن است که شاهد فراز و فرودهای تاریخی، فرهنگی و سیاسی میانمار بوده است.
ارتفاع این استوپا حدود ۱۱۱ متر است و ساختار آجری آن با لایههای متعدد ورق طلا پوشیده شده، بهگونهای که در زیر نور خورشید درخششی خیرهکننده پیدا میکند. در تاج گنبد، هزاران سنگ قیمتی از جمله الماس، یاقوت و دیگر جواهرات بهکار رفته و بزرگترین الماس آن حدود ۷۶ قیراط وزن دارد.
عظمت معماری، تزئینات طلایی و ارزش بینظیر جواهرات بهکاررفته باعث شده شوداگون بهعنوان یکی از حیرتانگیزترین بناهای مذهبی و شاهکارهای هنر و معماری جهان شناخته شود. ارزش تقریبی طلا و جواهرات این معبد نیز بالغ بر چندین میلیارد دلار برآورد شده است.
معبد سری پادماناب هاسوامی در هند
این معبد که به خدای ویشنو تقدیم شده، یکی از ثروتمندترین و اسرارآمیزترین معابد جهان به شمار میرود. در طول قرنها، پادشاهان و خاندانهای سلطنتی مقادیر عظیمی طلا و جواهرات به این معبد اهدا میکردند. حتی روایت است که شاهزادگان را وزن میکردند و به اندازه وزنشان به آنها طلا تقدیم میشد.
قدمت دقیق این معبد مشخص نیست، اما برخی آن را بنایی چند هزارساله میدانند و متون کهن از پنج قرن قبل از میلاد تا اوایل قرن میلادی نیز از آن با عنوان «معبد طلایی» یاد کردهاند. بخش بزرگی از ثروت معابد کوچکتر نیز در زمان جنگها برای حفاظت به این مکان منتقل میشد.
گفته میشود بخش زیادی از گنجینههای انباشتهشده هنوز در حجرههای مخفی زیرزمینی پنهان هستند و این راز، همراه با تاریخ پر فراز و نشیب آن، پادماناباسوامی را به یکی از شگفتانگیزترین میراث مذهبی و فرهنگی هند تبدیل کرده است.
تندیسهای طلایی بودا
تایلند و برخی کشورهای بودایی آسیای جنوبشرقی، میزبان مجموعهای از شگفتانگیزترین تندیسهای طلایی بودا هستند. در بانکوک، مجموعه باستانی وات فو با بیش از هزار مجسمه بودا، مجسمه مشهور بودای خوابیده را در خود جای داده است. تندیسی با روکش طلا به طول ۴۶ متر که چشمان و کف پاهای آن با مروارید تزئین شده و در اطراف آن ۱۰۸ قدح نمادین قرار دارد.
در همین شهر، معبد وات ترامیت تندیس بودای طلایی ۷۰۰ ساله را در خود جای داده که با ارتفاع حدود ۳.۵ متر و وزن ۵.۵ تن، بزرگترین مجسمه طلای خالص بودا به شمار میرود. در بوتان، مجسمه عظیم بودای دوردنما با ارتفاع ۵۴ متر، ساختهشده از طلا و برنز، بر فراز پارک کونسل فودرانگ نقش نماد صلح و برکت را دارد و درون آن بیش از ۱۰۰ هزار تندیس طلایی و برنزی کوچک نگهداری میشود.
همچنین در لائوس، تندیس طلایی بودا در معبد وات فو سالائو که در سال ۲۰۱۳ بر فراز تپهای مشرف به رودخانه مکانگ ساخته شد، با انعکاس طلایی خود چشماندازی تماشایی و معنوی خلق کرده است.
اتاق کهربا در کاخ کاترین روسیه
اتاق کهربا یکی از افسانهایترین سالنهای تزئینی جهان است. سالنی که دیوارهای آن با پنلهای کهربای تراشخورده، آینهها و طلاکاری پوشیده شده بود و در اصل بهعنوان هدیهای ارزشمند از پادشاه پروس به پتر کبیر تقدیم شد.
پس از گذشت سالها، بازسازی این اتاق از سال ۱۹۷۹ آغاز و در سال ۲۰۰۳ بهطور رسمی بازگشایی شد. این تالار بازسازیشده شهرت جهانی دارد و خصوصاً برای گردشگران چینی جذاب است؛ چراکه کهربا در طب سنتی چین جایگاه درمانی و نمادین دارد.
گنبد طلای حرم مطهر امام رضا (ع)
این مکان از برجستهترین نمادهای معنوی و تاریخی ایران در شهر مشهد است. بنای اصلی که در حال حاضر گنبد طلایی بر فراز آن میدرخشد، پیش از شهادت امام رضا (ع) وجود داشته و به مرور زمان به روضه منوّره و نخستین هسته شکلگیری شهر مشهد تبدیل شده است. گنبد طلا طی قرنها با مرمتها و بازسازیهای متعدد، به نماد هویت دینی، فرهنگی و تاریخی مشهد بدل شده و حکایتها و وقایع شنیدنی بسیاری دارد.
موزه نظامی لز اَنولید فرانسه
این موزه یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی و نظامی پاریس است و در سال ۱۶۷۰ به دستور لویی چهاردهم با هدف رسیدگی به سربازان مجروح و بازنشسته ساخته شد. از اوایل قرن بیستم نیز به تدریج به موزه تبدیل شد. این مجموعه باشکوه که شاهکاری از معماری کلاسیک فرانسه به شمار میآید، توسط «لیبرال بروانت» طراحی شده است.
شناختهشدهترین بخش آن، گنبد طلایی خیرهکنندهای است که در سال ۱۷۰۸ با طراحی ژول هاردوئن مانسار تکمیل شد. گنبد ۱۰۷ متری بنا با ورقههای طلا پوشیده شده و هنگام غروب، انعکاس نور خورشید بر آن چشماندازی تماشایی میآفریند. گفته میشود شکوه این گنبد، الهامبخش برخی آثار معماری بزرگ جهان از جمله طراحی مجسمه آزادی بوده است.
معبد کینکاکوجی در شمال کیوتو
معبد کینکاکوجی، یکی از مشهورترین نمونههای بهکارگیری طلا در معماری ژاپن به شمار میرود. این بنای چشمنواز که به نام «معبد پاویون طلایی» نیز نامیده میشود، در ابتدا اقامتگاه ییلاقی آشیکاگا یوشیمیتسو، شوگون نامدار دوره موروماچی بود.
پس از درگذشت او در سال ۱۴۰۸، طبق وصیتش به یک معبد ذن از شاخه رینزای تبدیل شد. جذابترین بخش این اثر تاریخی، دو طبقه فوقانی ساختمان است که سطح آنها با ورقهای طلای ناب پوشیده شده و بازتاب درخشان آن بر آب دریاچه پیشرو، منظرهای شاعرانه و ماندگار خلق میکند.
ساختمان رویال بانک کانادا
این بنا با معماری مدرن و برجسته، نمونهای جالب از کاربرد طلا در طراحی شهری است. پنجرههای این ساختمان با ورق طلای ۲۴ عیار پوشانده شدهاند؛ اقدامی که با هزینهای حدود یک میلیون دلار اجرا شد و هر پنجره تقریباً ۷۰ دلار هزینه داشته است.
هرچند این میزان طلا به نظر لوکس و پرهزینه میآید، اما شیشههای طلاکاریشده مزایای عملی نیز دارند. آنها نقش عایق حرارتی دارند و بهطور قابل توجهی مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش ساختمان را کاهش میدهند.
در پایان
طلا از دیرباز ابزاری برای خلق آثار جاودانه در هنر و معماری بوده است و در معابد باشکوه آسیای جنوبشرقی، گنبدهای طلایی ایران و شاهکارهای معماری کلاسیک اروپا بهکار رفته است. این فلز خیرهکننده با ترکیب زیبایی و کارکرد عملی، جلوهای بینظیر و ماندگار به هر فضایی میبخشد و تجربهای منحصربهفرد برای مخاطب خلق میکند.
خیلی جالب بود! همیشه برام سوال بوده که ورقهای طلایی روی بناها مثل گنبد حرم امام رضا یا پاگودای شوداگون چطور در برابر باد و باران دوام میارن؟ آیا هر چند سال یک بار نیاز به بازسازی دارن؟
سؤال خوبی است. ورقهای طلا برخلاف ظاهر نازکشان مقاومت بالایی در برابر اکسید شدن دارند، چون طلا با اکسیژن واکنش نمیدهد. با این حال، پایهی زیرین (مثل مس یا سنگ) ممکن است در طول زمان دچار فرسایش شود. به همین دلیل هر ۲۰ تا ۳۰ سال یکبار ترمیم و بازسازی انجام میشود تا درخشندگی و استحکام اولیه حفظ شود.