در دامنههای جنوبی البرز و در شمال تهران، دو مجموعه شاخص تاریخی دیده میشود: کاخهای نیاوران و سعدآباد. شکلگیری این مجموعهها به سده نوزدهم میلادی بازمیگردد و امروز در شمار جاذبههای مهم پایتخت هستند. آن روزگار، پهنههای شمالی شهر هنوز گسترده نشده بود و ناصرالدینشاه قاجار نخستین اقامتگاه تابستانیاش را در همین ناحیه بنا نهاد.
اگر به ایران سفر میکنید و چند روزی را در تهران میگذرانید، بازدید از مجموعه نیاوران انتخابی ارزشمند است. کاخها در باغی به نام «نیاوران» قرار دارند. در ادامه، با بناهای اصلی این محوطه بیشتر آشنا میشویم.
نمایش
1. عمارت صاحبقرانیه در مجموعه نیاوران
این عمارت کهنترین بنای مجموعه است و در دوران ناصرالدینشاه قاجار ساخته شد. در همان محدوده، دهها ساختمان برای همسران شاه نیز برپا شده بود. پس از آن مظفرالدینشاه مدتی در صاحبقرانیه اقامت کرد، تغییراتی در بنا داد و بخشی از حرمسراها را برچید.
در دوره پهلوی دوم نیز دگرگونیهای بیشتری رخ داد؛ طبقه همکف برای پذیرایی از مهمانان آماده شد و طبقه بالا به عنوان دفتر کار محمدرضا شاه چیدمان گردید.
2. کاخ اختصاصی نیاوران؛ اقامتگاه خاندان پهلوی
این کاخ هرچند با الگوهای معماری ایرانی آغاز شد، در مقایسه با صاحبقرانیه ظاهری مدرنتر دارد. ابتدا برای پذیرایی از میهمانان بلندپایه طراحی شد؛ اما در جریان ساخت، کاربری آن به محل سکونت محمدرضا شاه و خانوادهاش تغییر کرد و تا آخرین روزهای حضور آنان در ایران همین نقش را حفظ نمود.
3. کوشک احمدشاهی؛ یادگار اواخر قاجار
این کوشک در اواخر دوره قاجار به عنوان خوابگاه ییلاقی احمدشاه ساخته شد. در روزگار پهلوی با اصلاحات و تغییر دکوراسیون، برای کار و اقامت رضا پهلوی مناسبسازی گردید.
4. موزه جهاننما در مجموعه نیاوران
نام «جهاننما» با کارکرد موزه همخوان است. در سالهای پایانی دهه ۱۹۷۰ میلادی و همزمان با اواخر حکومت پهلوی، این ساختمان محل نمایش آثار تاریخی و هنری از نقاط مختلف جهان بود. بخشی از آثار هدایای اهداشده به خاندان پهلوی و بخشی نیز خریداریشده توسط آنان است. این موزه در ضلع غربی کاخ صاحبقرانیه قرار دارد و مجموعهای از اشیای باستانی و معاصر ایرانی و غیرایرانی را عرضه میکند.
5. موزه کتابخانه سلطنتی نیاوران
این ساختمان در بخش شمالشرقی مجموعه و نزدیک به محل سکونت خاندان پهلوی قرار دارد؛ بنایی دوطبقه با زیرزمین که برای کتابخانه خصوصی ساخته شد و از این رو ملزم به معیارهای کتابخانههای عمومی نبود.
6. موزه پوشاک و پارچههای سلطنتی
این بنا در بخش شمالی مجموعه نیاوران در ابتدا برای پذیرایی از میهمانان دربار در نظر گرفته شده بود. پس از کشف و گردآوری مجموعهای ارزشمند از منسوجات و لباسهای درباری، تصمیم بر آن شد که ساختمان به موزهای اختصاصی برای این آثار تبدیل شود.
7. موزه خودرو و موتورسیکلتهای خاندان سلطنتی
این ساختمان در گذشته پارکینگ خودروها و موتورسیکلتهای خاندان پهلوی بود. امروز پس از مرمت و بازآرایی، همان وسایل نقلیه به همراه برخی مدلهای دیگر در معرض دید عموم قرار گرفتهاند؛ مناسب برای کسانی که میخواهند گوشهای از سبک زندگی آن دوره را ببینند.
8. باغ کتیبهها در مجموعه کاخهای نیاوران
در این نمایشگاه دائمیِ روباز، ماکتهایی از ۴۳ کتیبه شامل متون کهنِ دورههای ماد، اشکانی و ساسانی به نمایش درآمده است. این مجموعه در باغی واقع در ضلع شرقی مجموعه کاخ نیاوران جای گرفته است.
گردش در نیاوران؛ پیشنهاد تجربه بازدید
اگر قصد تهرانگردی دارید—چه بهصورت فردی و چه همراه با تور داخلی—دیدن مجموعه نیاوران تصویری روشن از تهرانِ دوران قاجار و پهلوی پیش چشم شما میگذارد.
نشانی و راههای دسترسی به کاخ نیاوران
آدرس کاخموزه نیاوران: تهران، خیابان شهید باهنر، ضلع شمالشرقی میدان نیاوران. دسترسی با حملونقل عمومی از طریق مترو نوبنیاد یا ایستگاه تجریش ممکن است. موقعیت مکانیِ مجموعه فرهنگیتاریخی نیاوران در نقشه زیر مشخص است:
سوالات پرتکرار
اگر درباره این مطلب پرسشی داشتید، در بخش دیدگاههای همین پست مطرح کنید؛ در کوتاهترین زمان پاسخ میدهیم.
فاصله کاخ نیاوران تا میدان تجریش چقدر است؟
مسافت میان میدان قدس و میدان نیاوران حدود ۴ کیلومتر است و معمولاً با خودروی شخصی، تاکسی یا اتوبوس کمتر از ۱۵ دقیقه طی میشود.
قدمت کاخ نیاوران به چند سال پیش برمیگردد؟
احداث کاخ اختصاصی نیاوران در سال ۱۳۴۶ پایان یافت؛ به بیان دیگر، جدیدترین بنای تاریخی مجموعه حدود ۶۰ سال عمر دارد. کهنترین سازه نیز کاخ صاحبقرانیه است که آغاز ساخت آن به سال ۱۳۲۹ خورشیدی بازمیگردد و بیش از ۱۷۰ سال قدمت دارد.
پیشینه باغ نیاوران تهران چیست؟
پیش از تبدیل این محدوده به باغ، شمال تهران پوشیده از نیزار بود. با فرمان شاهان قاجار، این اراضی سامان یافت و به باغی ییلاقی تبدیل شد؛ از همین رو نام «نیآوران» و بعدها «نیاوران» رواج پیدا کرد.
