آشنایی با جاهای دیدنی بروجرد

یکی از شهرهای دیدنی استان لرستان که در شمال دشت حاصل‌خیز سیلاخور جا گرفته، بروجرد است؛ شهری که هم به‌خاطر طبیعتش و هم به‌واسطه یادگارهای تاریخی‌اش شناخته می‌شود. رشته‌کوه‌های بلند گَرین، که بخشی از زاگرس هستند، مانند دیواری طبیعی از شمال‌غرب تا جنوب‌شرق این شهر امتداد دارند. جذابیت بروجرد تنها به مناظر طبیعی خلاصه نمی‌شود؛ موقعیت ارتباطی مهم آن در گذشته سبب شده بناهای تاریخی ارزشمندی در گوشه‌وکنار شهر شکل بگیرند. در ادامه ضمن معرفی شماری از این آثار تاریخی، نگاهی هم به چشم‌اندازهای طبیعی اطراف بروجرد می‌اندازیم.

دیدنی‌های بروجرد؛ جلوه‌های طبیعی و سرسبز

بسیاری از شهرها ابتدا با طبیعت و مناظر بکر خود شناخته می‌شوند و بعد، حضور انسان و ساخت‌وسازها به آن‌ها هویت شهری می‌دهد. بروجرد هم از همین دسته است؛ شهری که اگر از طبیعتش چشم‌پوشی کنیم، بخش مهمی از جذابیتش را نادیده گرفته‌ایم. در ادامه، چند نمونه از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی این منطقه را معرفی می‌کنیم و توضیح کوتاهی درباره هرکدام می‌آوریم:

تنگه کپرگه

این تنگه یا دره که در میان مردم با نام «دره خرس‌ها» هم شناخته می‌شود، در شمال‌غرب بروجرد و انتهای جاده گلدشت قرار دارد. رودخانه‌ای دائمی و پرپیچ‌وخم از دل تنگه می‌گذرد و چشم‌اندازی زنده و پویا ایجاد می‌کند. علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی می‌توانند برای پیمایش مسیر و عبور از رودخانه، از دوچرخه هم استفاده کنند. در مسیر تنگه، دو چشمه آب‌گرم، پلی سنگی و غاری با نام «غار مخفی» دیده می‌شود که هرکدام به‌نوعی بر جذابیت این منطقه افزوده‌اند.

چشمه سراب کرتول

چشمه سراب کرتول از مشهورترین تفرجگاه‌ها و از جمله بهترین جاهای دیدنی بروجرد به‌شمار می‌آید. این چشمه در دامنه کوه‌های گرین و میان قله‌های هجده‌یال و نهاوند قرار گرفته است. در فصل بهار، هم‌زمان با آب‌شدن برف قله‌ها، رودخانه‌ای خروشان در حریم سراب شکل می‌گیرد که منظره‌ای بسیار چشم‌نواز پدید می‌آورد. در پایین‌دست سراب و هم‌مسیر با رودخانه‌ای که به سمت روستای توده‌زن جریان دارد، باغی سرسبز دیده می‌شود که قدمت برخی از درختان آن به بیش از ۲۰۰ سال می‌رسد.

تالاب بیشه دالان

تالاب بیشه دالان در ۱۵ کیلومتری جنوب‌شرقی بروجرد و در مجاورت دشت سیلاخور واقع شده است. این تالاب زیستگاهی امن برای گونه‌های مختلف جانوری از جمله پرندگان گوناگون، ماهی‌ها، قورباغه، لاک‌پشت و مارماهی به شمار می‌رود. در فصل زمستان نیز پرندگان مهاجر زیادی این تالاب را برای گذراندن روزهای سرد، به‌خاطر آب‌وهوای مطبوع و آرامش حاکم بر منطقه، انتخاب می‌کنند.

آبشار ونایی

آبشارها بخش جدانشدنی از زیبایی‌های طبیعی بروجرد هستند و آبشار ونایی که در دامنه ارتفاعات گَرین قرار گرفته، از معروف‌ترین آن‌هاست. در محدوده این آبشار، چشمه‌سارهای جوشانی مانند آب‌سفید، دو روزنه و طوطیا جریان دارند که علاوه‌بر صدای آرامش‌بخش، نقش مهمی در رونق کشاورزی منطقه ایفا می‌کنند. ترکیب آبشار و چشمه‌ها، محیطی مناسب برای زیست گونه‌های مختلف جانوری فراهم کرده و این ناحیه را به مقصد محبوب طبیعت‌گردان تبدیل کرده است.

تپه قُرُق

در بخش مرکزی بروجرد و در روستای قرق از توابع دهستان شیروان، تپه‌ای باستانی متعلق به دوران مس و مفرغ قرار دارد که آن را «تپه قرق» می‌نامند. این تپه از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی بروجرد به حساب می‌آید و باستان‌شناسان تا پنج لایه از آن را شناسایی و بررسی کرده‌اند. از دل این تپه، سفال‌هایی با نقش‌های هندسی و رنگ‌های متمایل به اخرایی به دست آمده که قدمت طولانی سکونت در این منطقه را نشان می‌دهد. در لایه‌های سطحی نیز سفال‌هایی پراکنده دیده می‌شود که بخشی از آن‌ها به دوره‌های مختلف تاریخی از جمله عصر اشکانی تعلق دارند.

تپه چَغا

تپه چغا با سنگ‌های آتشفشانی و پوشش گیاهی خودرو، از دیگر جاهای دیدنی بروجرد و جاذبه‌های طبیعی آن به‌شمار می‌آید. در اطراف این تپه، مجموعه‌ای از امکانات تفریحی و اقامتی ایجاد شده تا گردشگران با خیال راحت از فضای دلنشین آن استفاده کنند. همچنین، دریاچه‌ای مصنوعی در این محدوده ساخته شده که امکان قایق‌سواری در آن وجود دارد و حال‌وهوای منطقه را متفاوت کرده است. در بخشی از تپه چغا، پارکی با نام «باغ پرندگان» قرار دارد که زیستگاه حدود ۷۸ گونه مختلف پرنده است.

دشت سیلاخور

بخش عمده‌ای از محدوده بروجرد را دشتی گسترده با نام «سیلاخور» دربر گرفته است؛ دشتی حاصل‌خیز با منابع آبی مناسب و قابلیت‌های کشاورزی متنوع. در کنار این ویژگی‌ها، آثار باستانی کشف‌شده در نقاط مختلف دشت نشان می‌دهد که از گذشته‌های دور، سکونت و فعالیت انسانی در اینجا جریان داشته است. تپه قرق، که به دوران مس و مفرغ بازمی‌گردد، در همین دشت واقع شده و بر اهمیت تاریخی سیلاخور تأکید می‌کند.

درباره نام‌گذاری دشت سیلاخور گفته می‌شود که این واژه از ترکیب «سیلاب‌خور» گرفته شده است؛ یعنی جایی که همواره در معرض سیلاب بوده. این نام به‌خوبی نشان می‌دهد که جاری شدن سیلاب‌ها، سال‌ها یکی از چالش‌های اصلی ساکنان اطراف این دشت بوده است.

آثار تاریخی و بناهای کهن بروجرد

محله‌ها، دشت‌ها و حتی تپه‌های اطراف بروجرد پر از بناها و آثار تاریخی است که هرکدام در دوره‌ای متفاوت ساخته شده‌اند و روایتی از گذشته این دیار در دل خود دارند. در ادامه، به چند نمونه شاخص از این جاذبه‌ها اشاره می‌کنیم:

پل قلعه حاتم

در شمال‌غرب بروجرد و در نزدیکی روستای قلعه حاتم، پلی قدیمی بر فراز رودخانه‌ای کوچک قرار گرفته که به «پل قلعه حاتم» معروف است. بر اساس شواهد موجود، ساخت این پل به اوایل دوره قاجار نسبت داده می‌شود، هرچند مدرک قطعی و مکتوب در این زمینه در دست نیست. طول پل حدود ۲۰۰ متر و عرض آن نزدیک به ۲٫۳ متر است و سطح آن از میانه به سمت دو سوی کناری شیبی ملایم دارد. در ساخت طاق‌های مستحکم پل از آجر و در بخش‌های دیگر از سنگ و ملات آهک استفاده کرده‌اند تا استقامت بنا در برابر گذر زمان بیشتر شود.

قلعه رومیان

در جنوب بروجرد، بر فراز تپه‌ای باستانی، قلعه‌ای به نام «رومیان» قرار داشته که امروزه تنها بخش‌هایی از آن بر جای مانده است. این قلعه در شمار مهم‌ترین آثار تاریخی منطقه به حساب می‌آید. در پیرامون قلعه، اشیاء و آثار گوناگونی کشف شده که برخی به دوران باستان، یعنی از عصر ماد تا پایان دوره ساسانی، و برخی دیگر به سده‌های پس از ورود اسلام تعلق دارند. هرچند خود قلعه امروز ویران است، اما بقایای آن هنوز روایت‌گر تاریخ طولانی این ناحیه است.

بقعه شاه زواریون

بقعه شاه زواریون از دیگر بناهای تاریخی شناخته‌شده بروجرد است؛ هرچند اطلاعات دقیقی درباره فرد مدفون در آن در دست نیست. در میان مردم محلی، این بنا با نام «شاه زیاریون» هم شناخته می‌شود و باور عمومی بر این است که به‌دلیل حضور پرشمار خاندان آل‌زیار یا ایل زیار در این منطقه، این مکان به یکی از سرداران این خاندان نسبت داده شده است. ساختمان بقعه از خشت و آجر ساخته شده و در سال‌های اخیر نمای آن را با سیمان پوشانده‌اند. بخش اصلی بنا شامل گنبدخانه‌ای مرتفع با گنبدی هشت‌ضلعی و دوجداره است که استحکام بالایی دارد. در زیر این گنبد، قبری با ضریح فلزی تعبیه شده که طرح آن به شکل ستاره دیده می‌شود.

مجموعه تاریخی طباطبائی‌ها

مجموعه تاریخی طباطبائی‌ها، که در محله صوفیان بروجرد قرار دارد، از مهم‌ترین جاهای دیدنی و جاذبه‌های تاریخی این شهر است و گردشگران بسیاری را به خود جذب می‌کند. این مجموعه از چند خانه تاریخی در کنار آرامگاه خصوصی، بازارچه، حمام، مسجد و گذرگاه عمومی تشکیل شده است. بیشتر بناهای مجموعه در دوره قاجار ساخته شده‌اند؛ هرچند برخی سازه‌ها قدیمی‌تر و بعضی نیز جدیدترند. نام مجموعه از حضور شماری از سادات بروجرد، معروف به سادات طباطبایی، در این محله گرفته شده و به همین مناسبت بر این مجموعه تاریخی گذاشته شده است.

خانه بیرجندی

در محله تاریخی صوفیان بروجرد، خانه‌ای قاجاری به نام «خانه بیرجندی» قرار دارد که بخشی از مجموعه طباطبائی‌ها به‌شمار می‌آید. این خانه در گذشته محل فعالیت ورشوسازان و هنرمندان قلم‌زن روی ورشو و برنج بوده است. به همین دلیل، در سال‌های اخیر تصمیم گرفته شد این خانه به موزه‌ای با عنوان «موزه ورشو» تبدیل شود. با این حال، در بررسی‌هایی که تا تابستان ۱۴۰۳ خورشیدی انجام شده، مشخص شده که مساحت خانه برای چنین موزه‌ای کافی نیست و اکنون آن را برای راه‌اندازی «موزه اسناد و نسخ خطی تاریخی» آماده می‌کنند.

موزه مردم شناسی بروجرد

در بروجرد، خانه‌ای سه‌طبقه و تاریخی با نام «خانه حاج‌آقا کمال‌الدین نبوی طباطبایی» وجود دارد که به دوره قاجار بازمی‌گردد. این بنا با آجرکاری‌ها و کاشی‌کاری‌های چشمگیر خود شهرت یافته و حیاط مرکزی آن با حوض آبی وسط حیاط، فضایی دلنشین ایجاد کرده است. به‌واسطه همین ویژگی‌ها، این خانه به «موزه مردم‌شناسی بروجرد» تبدیل شده تا سبک زندگی، پوشش، مشاغل و آداب‌ورسوم مردم این شهر در روزگاران گذشته را در قالب اشیاء و فضاهای گوناگون به نمایش بگذارد.

سؤالات پرتکرار درباره جاهای دیدنی بروجرد

در این بخش، به تعدادی از پرسش‌های احتمالی شما درباره جاذبه‌های بروجرد پاسخ داده‌ایم. اگر پس از مطالعه این توضیحات هنوز ابهامی برایتان باقی ماند، می‌توانید سؤال خود را در قسمت دیدگاه‌های همین مطلب ثبت کنید تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن به آن پاسخ دهیم.