به گزارش اکوایران صنعت خودروی چین در سال ۲۰۲۶ تصویری دوگانه از خود نشان میدهد؛ از یک سو بازار داخلی با افت فروش و جنگ قیمتی دستوپنجه نرم میکند و از سوی دیگر صادرات خودرو با سرعتی بیسابقه در حال افزایش است. بر اساس دادههای انجمن خودروسازان چین، صادرات خودروهای سواری این کشور در هشت ماه نخست سال از ۶.۲ میلیون دستگاه عبور کرده و همین حالا از کل صادرات سواری چین در سال ۲۰۲۵ بیشتر شده است.
رشد صادرات در ماه اوت نیز قابل توجه بوده است. چین در این ماه حدود ۸۹۰ هزار دستگاه خودروی سواری صادر کرده که نسبت به اوت سال گذشته ۶۷.۱ درصد افزایش نشان میدهد. بخش مهمی از این رشد از سوی خودروهای برقی و پلاگینهیبریدی ایجاد شده است؛ موضوعی که نشان میدهد مزیت صادراتی چین دیگر صرفاً به خودروهای بنزینی ارزانقیمت محدود نیست و محصولات برقی این کشور نیز در حال پیدا کردن بازار در خارج از مرزها هستند.
برآورد مؤسسه S&P Global Ratings نشان میدهد چین در صورت ادامه این روند میتواند در کل سال ۲۰۲۶ رشد ۵۰ تا ۷۰ درصدی صادرات خودروهای سواری را تجربه کند. چنین رشدی جایگاه چین را بهعنوان بزرگترین صادرکننده خودرو در جهان بیش از گذشته تثبیت میکند و فاصله این کشور با رقبای سنتی را افزایش خواهد داد.
نکته مهم اما در طرف دیگر معادله قرار دارد. بازار داخلی چین در شرایط خوبی نیست و فروش خودروهای سواری در اوت حدود ۲۵.۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته و به کمتر از ۱.۵ میلیون دستگاه رسیده است. رقابت شدید میان خودروسازان، جنگ قیمتی و کاهش اعتماد مصرفکنندگان در نتیجه کند شدن اقتصاد، فشار قابل توجهی بر بازار داخلی وارد کرده است.
در چنین شرایطی، صادرات برای خودروسازان چینی فقط یک فرصت رشد نیست؛ به نوعی راه خروج از فشار بازار داخلی تبدیل شده است. ظرفیت تولید شرکتهای چینی طی سالهای گذشته به سرعت افزایش یافته و اکنون با کاهش تقاضای داخلی، بخشی از این ظرفیت میتواند به بازارهای خارجی منتقل شود. به همین دلیل است که رشد صادرات را نمیتوان تنها نتیجه افزایش تقاضای جهانی برای خودروهای چینی دانست؛ بخشی از آن واکنش صنعت چین به اشباع و رقابت شدید در بازار داخلی است.
چینیها البته در انتخاب مقصد نیز تغییر مسیر دادهاند. تعرفههای سنگین عملاً حضور بسیاری از خودروهای ساخت چین در بازار آمریکا را محدود کرده، اما خودروسازان این کشور در مقابل تمرکز بیشتری بر اروپا، آمریکای لاتین، آفریقا و جنوب شرق آسیا گذاشتهاند. این یعنی محدود شدن دسترسی چین به یک بازار بزرگ، دستکم تاکنون مانع توسعه صادرات آن نشده و شرکتها در حال متنوعکردن جغرافیای فروش خود هستند.
حتی مدل حضور چینیها در بازارهای خارجی نیز در حال تغییر است. خودروسازان چین فقط به صادرات خودرو از داخل کشور اکتفا نمیکنند و به سمت احداث کارخانه و مونتاژ در بازارهای مقصد حرکت کردهاند. تحلیلگران مورگان استنلی معتقدند ضعف تقاضای داخلی، انگیزه خودروسازان چینی برای انتقال بخشی از ظرفیت تولید به خارج از کشور را افزایش داده است؛ اقدامی که هم میتواند هزینه لجستیک را کاهش دهد و هم اثر تعرفهها و سایر موانع تجاری را محدود کند.
این تغییر را میتوان در استراتژی شرکتهایی مانند جیلی و بیوایدی نیز مشاهده کرد. جیلی در اوت بیش از ۱۱۰ هزار دستگاه خودرو صادر کرد که نسبت به سال قبل بیش از دو برابر شده و صادرات برای این شرکت به یکی از اصلیترین موتورهای رشد تبدیل شده است. صادرات جیلی در همین ماه حدود ۴۱ درصد کل فروش آن را تشکیل داد، در حالی که فروش داخلی شرکت بیش از ۲۵ درصد افت کرد.
از طرف دیگر، خودروهای انرژی نو در حال تبدیل شدن به بخش اصلی این موج صادراتی هستند. بر اساس دادههای انجمن خودروهای سواری چین، صادرات خودروهای انرژی نو در اوت حدود ۱۵۴.۷ درصد افزایش یافته و به حدود ۵۱۸ هزار دستگاه رسیده است؛ این خودروها ۵۸.۴ درصد صادرات خودروهای سواری چین را تشکیل دادهاند. بنابراین چین نهتنها تعداد بیشتری خودرو صادر میکند، بلکه ترکیب صادراتش نیز به سمت محصولاتی حرکت کرده که قرار است آینده صنعت خودرو جهان را شکل دهند.
در این میان، یک نکته برای صنعت خودروی جهان اهمیت بیشتری دارد: چین دیگر صرفاً صادرکننده خودرو نیست، بلکه در حال تبدیل صادرات به بخشی از مدل صنعتی خود است. زمانی که بازار داخلی ضعیف میشود، شرکتها میتوانند تولید را به بازارهای دیگر منتقل کنند؛ زمانی که تعرفه یک کشور بالا میرود، کارخانهای در همان منطقه ایجاد میکنند؛ و زمانی که خودروهای بنزینی با محدودیت مواجه میشوند، خودروهای برقی و پلاگینهیبریدی را با سرعت بیشتری توسعه میدهند.
به همین دلیل، رشد صادرات چین برای خودروسازان سنتی اروپا، ژاپن و کره جنوبی فقط یک آمار تجاری نیست. افزایش عرضه خودروهای چینی در بازارهای مختلف میتواند رقابت قیمتی و تکنولوژیک را تشدید کند، بهخصوص در خودروهای برقی که چین در زنجیره تأمین باتری و تولید انبوه مزیت قابل توجهی پیدا کرده است. حالا بازارهای خارجی برای خودروسازان چینی تنها مقصد فروش نیستند؛ ابزاری برای مدیریت مازاد ظرفیت و حفظ رشد صنعت نیز محسوب میشوند.
برای ایران هم این روند یک پیام مشخص دارد. در شرایطی که حضور برندهای چینی در بازار ایران عمدتاً با مونتاژ و واردات شناخته میشود، خودروسازان چینی در بازار جهانی در حال حرکت به سمت مرحلهای کاملاً متفاوت هستند: صادرات گسترده، ایجاد کارخانه در کشورهای دیگر، توسعه برند و انتقال بخشی از زنجیره ارزش به خارج از چین. بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که «چین چند خودرو تولید میکند»، بلکه این است که این حجم تولید قرار است در کدام بازارهای جهان فروخته شود و چه فشاری بر خودروسازان رقیب وارد کند.
چین حالا در شرایطی که بازار داخلیاش کوچکتر شده، توانسته صادرات را به یک سوپاپ اطمینان برای صنعت خودرو تبدیل کند. اگر برآورد رشد ۵۰ تا ۷۰ درصدی صادرات در سال جاری محقق شود، سال ۲۰۲۶ میتواند نقطه عطف دیگری در جهانیشدن صنعت خودروی چین باشد؛ صنعتی که ظاهراً تصمیم گرفته برای فروش بیشتر، منتظر بهتر شدن بازار داخلی نماند.
